เคมีบำบัด (Chemotherapy)

การรักษาด้วยเคมีบำบัด หมายถึง การให้ยาซึ่งมีฤทธิ์ทำลายหรือหยุดยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์เนื้อร้าย บางครั้งอาจมีผลทำให้เซลล์ปกติของร่างกายถูกทำลาลายไปด้วย ส่งผลให้เกิดอาการข้างเดียง เช่น คลื่นเส้ อาเจียน ปากอักเสบ เบื่ออาหาร ภูมิต้านทานต่ำ ท้องเสีย ผมร่วง ซึ่งอาการเหล่านี้จะมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับชนิดของยา สภาวะความแข็งแรงของร่างกาย รวมถึงความพร้อมทางด้านจิตใจของผู้ป่วย

เคมีบำบัดมีกี่แบบ ?

วิธีการให้เคมีบำบัด แบ่งเป็น 2 วิธี

1. เคมีบำบัดชนิดรับประทาน
2. เคมีบำบัดชนิดฉีดเข้าเส้นเลือด

เคมีบำบัด ต้องใช้เวลารักษานานแค่ไหน ?

ระยะเวลาในการรักษาด้วยเคมีบำบัด

ระยะเวลาการรักษาด้วยเคมีบำบัดขึ้นอยู่กับชนิดของโรค ระยะของโรค และการตอบสนองต่อยา โดยเฉลี่ยใช้เวลา 1-5 วันต่อชุด ทุก 3-4 สัปดาห์ โดยเฉลี่ยจะรักษาด้วยเคมีบำบัด 6-8 ชุด (ท่านสามารถสอบถามแผนการรักษาจากแพทย์) และควรมาให้ยาเคมีบำบัดตามนัดทุกครั้ง เพื่อผลการรักษาที่ดี

ต้องเตรียมตัวอย่างไรเมื่อต้องเข้ารับยาเคมีบำบัด ?

การเตรียมตัวก่อนได้รับยาเคมีบำบัด

• ด้านร่างกาย

  • รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ เนื้อสัตว์ ไข่ นม ผัก ผลไม้
  • ควรพักผ่อนให้เพียงพอ และเพิ่มการนอนพักในตอนกลางวันอย่างน้อย 1-2 ชั่วโมงต่อวัน
  • ถ้ามีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคที่ต้องรับประทานยาเป็นประจำ ต้องแจ้งให้แพทย์ผู้รักษาทราบ

• ด้านจิตใจ

  • ควรทำอารมณ์ จิตใจ ให้พร้อมเข้ารับการรักษา
  • ลดความกลัว ความวิตกกังวล
  • มั่นใจในวิทยาการสมัยใหม่ ซึ่งสามารถลดอาการข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นได้
  • ถ้าท่านรู้สึกไม่สบายใจเกี่ยวกับโรค การรักษา การดูแลตนเอง ควรปรึกษาแพทย์และพยาบาล

ต้องดูแลตนเองอย่างไรเมื่อได้รับเคมีบำบัด ?

• การดูแลตนเองขณะรับเคมีบำบัด

  • สังเกตผิวหนังบริเวณที่ฉีดยา ถ้ารู้สึกปวด บวม แดง หรือสงสัยมียารั่วซึมออกนอกหลอดเลือด ต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ทันที
  • ดื่มน้ำมาก ๆ เพื่อช่วยขับสารคมีที่อาจตกค้างในร่างกายออกทางปัสสาวะ
  • ถ้ามีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ให้แจ้งพยาบาลทันที เพื่อรับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน

ได้รับเคมีบำบัดแล้วเกิดผลข้างเคียงต้องทำอย่างไร ?

• การปฏิบัติตนเมื่อเกิดอาการข้างเคียงขณะและหลังรับยาเคมีบำบัด

  1. เบื่ออาหาร
  2. รับประทานอาหารที่ละน้อย ๆ แต่แบ่งเป็นหลาย ๆ มื้อ
  3. ดูแลความสะอาดของช่องปากและฟัน
  4. ควรออกกำลังกายเบา ๆ ก่อนมื้ออาหาร 5-10 นาที

• ท้องเสีย

  1. งดอาหารประเภทหมักดอง
  2. รับประทานอาหารอ่อน ย่อยง่าย ไม่มีกาก
  3. ดื่มน้ำเกลือแร่เสริม
  4. ถ้าอาการไม่ทุเลา ต้องรีบแจ้งให้พยาบาลทราบเพื่อดำเนินการแก้ไข

• อ่อนเพลีย ภาวะซีด

1. รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เช่น แป้ง เนื้อสัตว์ นม ไข่ ผัก ผลไม้
2. พักผ่อนให้เพียงพอ เพิ่มการนอนพักกลางวันละ 1-2 ชั่วโมง

• เยื่อบุช่องปากอักเสบ

1. รักษาความสะอาดในช่องปาก แปรงฟันด้วยแปรงสีฟันขนนุ่ม ๆ บ้วนปากด้วยน้ำหรือน้ำเกลือบ่อย ๆ และหลังรับประทานอาหาร
2. รับประทานอาหารอ่อน และดื่มน้ำมากๆ หลีกเลี่ยงอาหารร้อนจัด รสจัด
3. งดบุหรี่ เหล้า

• ภูมิต้านทานต่ำ ทำให้เกิดการติดเชื้อได้ง่าย

1. ดูแลรักษาความสะอาดทั่วไป
2. หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่ชุมชน เช่น โรงภาพยนตร์ ศูนย์การค้า
3. หลีกเลี่ยงกับการใกล้ชิดกับบุคคลที่เป็นโรคติดต่อ เช่น ไข้หวัด วันโรค
4. รับประทานอาหารที่สุก สะอาด งดผักสด
5. สังเกตการติดเชื้อ เช่น มีไข้สูง เจ็บคอ ปัสสาวะแสบขัด หากมีอาการให้แจ้งแพทย์หรือพยาบาลทราบ

• ผมร่วง

เคมีบำบัดบางชนิดทำให้ผมร่วงหมดศีรษะ แนะนำให้ชื่อวิกผมมมาใส่ช่วงที่ได้รับยาเดมีบำบัด เมื่อจบการรักษาผมจะงอกขึ้นมาเป็นปกติ

โปรตระลึกไว้เสมอว่า อาการข้างเคียงเหล่านี้อาจเกิดขึ้นหรือไม่ก็ได้ ถ้าเกิดขึ้นจะเป็นเพียงชั่วคราวเท่านั้น เมื่อหยุด การรักษาอาการต่างๆ ก็จะหายไป

การปฏิบัติตนเมื่อกลับบ้าน

• ท่านควรปฏิบัติตามคำแนะนำต่อไปอีกประมาณ 1 เดือนเพื่อลดภาวะแทรกช้อนที่อาจเกิดขึ้น
• กรณีมีอาการผิดปกติ เช่น มีไข้สูง คลื่นไส้ อาเจียนมาก ท้องเสียรุนแรง มีจุดเลือดออกตามผิวหนัง หรือมีเลือดออกจากอวัยวะต่าง ๆ ก่อนถึงวันนัดครั้งต่อไป ให้ติดต่อเพื่อนัดพบแพทย์ก่อนวันนัดเดิม
• กรณีไม่มีอาการผิดปกติควรมาตรวจสม่ำเสมอตามวันนัด

ข้อมูลอ้างอิง : American Cancer Society. Chemotherapy. Available from : https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/treatment-types/chemotherapy.html [Accessed September 2019].

คลิกขอคำปรึกษา