จำเป็นแค่ไหน? หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ต้องผ่าตัดไหม?

Q: ถ้าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ต้องผ่าตัดไหม?

A: คำตอบคือ ขึ้นกับความรุนแรงของอาการครับ

อาการของหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท จะมีได้ 2 รูปแบบครับ

1. อาการปวดร้าวลงไปตามขา จากการที่เส้นประสาทถูกกดทับ และอักเสบ
2. อาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อขาบางส่วน + อาการชาในบางตำแหน่ง จากการที่เส้นประสาททำงานผิดปกติไปจากเดิม ทีนี้ อาการจะมาก หรือน้อย ก็แล้วแต่ความรุนแรง และความบอบช้ำของเส้นประสาทว่าเกิดมากน้อยแค่ไหนครับ

ปกติผมจะแยกระดับความรุนแรงคร่าว ๆ ไว้ 3 ระดับครับ

• ระดับรุนแรงมาก เช่น อาการปวดสาหัส แทบอยู่ไม่ได้ หรืออาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อเป็นมากอย่างชัดเจน เช่น กระดกข้อเท้าไม่ได้ ปัสสาวะไม่ออก หรือ ไหลออกแบบไม่รู้ตัว แบบนี้ ควรได้รับการผ่าตัดแบบเร่งด่วน เพื่อเพิ่มโอกาสให้เส้นประสาทมีโอกาสฟื้นตัวได้มากขึ้น หรือหายจากภาวะที่เป็นอยู่โดยเร็วที่สุดครับ
• ระดับปานกลาง คือมีอาการปวดมาก ๆ อยู่ระดับนึง ที่พออยู่ได้ หรืออาการอ่อนแรง ชา เป็นแบบไม่มาก สามารถประกอบกิจวัตรประจำวันพอได้ แต่อาจจะยังไม่เท่าปกติ แบบนี้มีทางเลือกในการรักษาได้หลายทางครับ ไม่ว่าจะเป็น การกินยา ทำกายภาพบำบัด ฝังเข็ม การฉีดยาลดการอักเสบที่เส้นประสาท หรือแม้กระทั่งการผ่าตัด ซึ่งจะพิจารณาเป็น กรณี ๆ ไปครับว่าเหมาะสมกับทางเลือกไหนมากที่สุด
• ระดับน้อย คือปวดพอรู้สึกว่าปวด ไม่มีอาการอ่อนแรงหรือชาที่ชัดเจน ประกอบกิจวัตรประจำวัน/เล่นกีฬาได้ตามปกติ แบบนี้รักษาโดยการแนะนำให้สังเกตอาการ แนะนำวิธีปฏิบัติตน และใช้ยาบ้าง เป็นครั้งคราวเมื่อจำเป็นครับ

ส่วนภาพ MRI หรือภาพถ่ายคลื่นแม่เหล็กนั้น จะทำให้เราเห็นก้อนหมอนรองกระดูกว่ามีการกดทับเส้นประสาทที่ตำแหน่งไหน และมีขนาดใหญ่เล็กแค่ไหน เพื่อใช้ประกอบการวินิจฉัย และวางแผนการรักษาเช่น ฉีดยาสเตียรอยด์ หรือผ่าตัดครับ

"แต่ขนาดก้อนใหญ่ หรือเล็ก จริง ๆ แล้วไม่ได้มีผลต่อการตัดสินใจว่าจะต้องผ่าตัดหรือไม่นะครับ"

เพราะโดยธรรมชาติของก้อนพวกนี้ จะค่อย ๆ ถูกร่างกายกำจัด และทำให้ฝ่อลงเรื่อย ๆ ตามเวลาอยู่แล้ว หากอาการเป็นระดับน้อย - ปานกลาง ก็ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดก็ได้ครับ
อย่างดังภาพ ถึงแม้ก้อนจะมีขนาดใหญ่เกือบครึ่งนึงของช่องเส้นประสาท แต่ผู้ป่วยรายนี้ มีอาการระดับปานกลาง โชคดีที่สามารถบรรเทาอาการปวดได้ด้วยยากิน ร่วมกับการฉีดยาสเตียรอยด์รอบเส้นประสาท (selective nerve root block) ทำให้ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดครับ

โดยสรุป การรักษาหมอนรองกระดูกกดทับเส้นประสาท จะต้องผ่าตัดหรือไม่ ก็แล้วแต่ระดับความรุนแรง และการตอบสนองต่อการรักษาแต่ละวิธีครับ มีเพียงกรณีที่เป็นระดับรุนแรง  ที่แนะนำให้ผ่าตัดโดยด่วน กรณีที่เป็นระดับปานกลาง เลือกได้ทั้งวิธีผ่าตัด และไม่ผ่าตัด ส่วนกรณีที่เป็นน้อย  แนะนำว่าไม่น่าจะต้องผ่าตัดครับ