ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG/ECG) คืออะไร? ตรวจเพื่ออะไร ใครบ้างควรตรวจ

EKG และ ECG ต่างกันหรือไม่?

EKG และ ECG คือการตรวจชนิดเดียวกัน ย่อมาจากคำว่า Electrocardiogram

คำว่า ECG มาจากภาษาอังกฤษ ส่วน EKG มีที่มาจากคำในภาษาเยอรมันว่า Elektrokardiogramm ทั้งสองคำใช้เรียกการตรวจที่บันทึก สัญญาณไฟฟ้าของหัวใจเหมือนกัน ไม่มีความแตกต่างในด้านวิธีตรวจหรือผลการตรวจ

การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจคืออะไร?

การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ หรือ Electrocardiogram เป็นการบันทึกสัญญาณไฟฟ้าขนาดเล็กที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติขณะหัวใจเต้น โดยเจ้าหน้าที่จะติดแผ่นรับสัญญาณที่เรียกว่า อิเล็กโทรด บริเวณหน้าอก แขน และขา จากนั้นเชื่อมต่อกับเครื่องตรวจเพื่อบันทึกผลออกมาเป็นกราฟ

การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจขณะพักมักใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที แต่อาจใช้เวลารวมประมาณ 5–10 นาที สำหรับการเตรียมผิวหนัง ติดอุปกรณ์ และบันทึกผล

กราฟคลื่นไฟฟ้าหัวใจบอกอะไรได้บ้าง?

แพทย์สามารถใช้กราฟคลื่นไฟฟ้าหัวใจประเมินข้อมูลสำคัญ ได้แก่

• อัตราการเต้นของหัวใจว่าเร็วหรือช้ากว่าปกติหรือไม่
• จังหวะการเต้นของหัวใจว่าสม่ำเสมอหรือผิดจังหวะ
• การนำกระแสไฟฟ้าผ่านส่วนต่าง ๆ ของหัวใจ
• สัญญาณที่อาจสัมพันธ์กับกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด
• สัญญาณของกล้ามเนื้อหัวใจตายที่กำลังเกิดขึ้นหรือเคยเกิดขึ้น
• ลักษณะที่อาจบ่งชี้ว่ากล้ามเนื้อหัวใจบางห้องหนาตัว
• ความผิดปกติที่อาจสัมพันธ์กับระดับเกลือแร่ในเลือด
• ผลของยาหรืออุปกรณ์ควบคุมจังหวะหัวใจบางประเภท

ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจเพื่ออะไร?

1. ประเมินภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ

การตรวจสามารถแสดงให้เห็นว่าหัวใจเต้นเร็วเกินไป ช้าเกินไป หรือเต้นไม่สม่ำเสมอ เช่น ภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว หรือ Atrial Fibrillation

2. ประเมินผู้ที่มีอาการเจ็บหน้าอก

ในผู้ที่มีอาการเจ็บหรือแน่นหน้าอก การตรวจ EKG/ECG เป็นหนึ่งในการตรวจเบื้องต้นที่ช่วยประเมินภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด หรือกล้ามเนื้อหัวใจตาย

อย่างไรก็ตาม การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจเพียงอย่างเดียว ไม่สามารถแสดงตำแหน่งการตีบของหลอดเลือดหัวใจได้โดยตรง และบางรายอาจมีผลตรวจปกติแม้มีโรคหลอดเลือดหัวใจ จึงอาจต้องตรวจเลือด ตรวจสมรรถภาพหัวใจ หรือถ่ายภาพหัวใจเพิ่มเติม

3. ค้นหาสาเหตุของอาการใจสั่น หน้ามืด หรือหมดสติ

อาการดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของจังหวะหัวใจ การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจจึงช่วยประเมินว่า มีสัญญาณผิดปกติในขณะตรวจหรือไม่

4. ประเมินโครงสร้างและการทำงานของหัวใจเบื้องต้น

กราฟบางลักษณะอาจบ่งชี้ถึงกล้ามเนื้อหัวใจหนาตัว ภาวะหัวใจโต หรือความผิดปกติของระบบนำไฟฟ้าหัวใจ แต่หากต้องการประเมินโครงสร้างหัวใจโดยละเอียด แพทย์อาจพิจารณาตรวจหัวใจด้วยคลื่นเสียงสะท้อนความถี่สูง หรือ Echocardiogram เพิ่มเติม

5. ติดตามผลการรักษา

ผู้ที่ได้รับยาควบคุมจังหวะหัวใจ ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ หรืออยู่ระหว่างการรักษาโรคหัวใจ อาจได้รับการตรวจเพื่อประเมินผลการรักษา และติดตามการเปลี่ยนแปลงของหัวใจ

6. ประเมินความพร้อมก่อนการรักษาหรือผ่าตัด

แพทย์อาจพิจารณาตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจก่อนการผ่าตัด หรือหัตถการบางประเภท โดยขึ้นอยู่กับอายุ อาการ โรคประจำตัว ความเสี่ยงของผู้ป่วย และชนิดของการผ่าตัด

การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจตรวจพบโรคอะไรได้บ้าง?

ผลตรวจอาจช่วยให้แพทย์พบสัญญาณที่สัมพันธ์กับภาวะต่าง ๆ เช่น

• ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ
• กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด
• กล้ามเนื้อหัวใจตาย
• ความผิดปกติของระบบนำไฟฟ้าหัวใจ
• กล้ามเนื้อหัวใจห้องล่างซ้ายหนาตัว
• โรคกล้ามเนื้อหัวใจบางชนิด
• ความผิดปกติที่อาจสัมพันธ์กับโพแทสเซียมหรือแคลเซียมในเลือด
• ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด
• การทำงานผิดปกติของเครื่องกระตุ้นหัวใจบางกรณี

การตรวจ EKG/ECG ไม่ได้ใช้ยืนยันโรคทุกชนิดโดยลำพัง หากพบความผิดปกติ แพทย์อาจแนะนำการตรวจเพิ่มเติม เพื่อหาสาเหตุและยืนยันการวินิจฉัย

ใครบ้างควรตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ?

ไม่มีอาการ สามารถตรวจ EKG/ECG ได้หรือไม่?

ผู้ที่ไม่มีอาการสามารถรับการตรวจได้ หากแพทย์เห็นว่ามีข้อบ่งชี้ เช่น มีโรคประจำตัว มีปัจจัยเสี่ยงโรคหัวใจ มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหัวใจ หรือจำเป็นต้องประเมินก่อนการรักษาบางประเภท

อย่างไรก็ตาม การตรวจเป็นประจำในผู้ที่ไม่มีอาการและมีความเสี่ยงต่ำ อาจไม่จำเป็นสำหรับทุกคน เนื่องจากผลที่ผิดปกติเล็กน้อย อาจนำไปสู่การตรวจเพิ่มเติมโดยไม่จำเป็น ความถี่และความเหมาะสมจึงควรปรึกษาแพทย์เป็นรายบุคคล

ขั้นตอนการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ

1. ผู้เข้ารับการตรวจนอนหงายบนเตียงตรวจ
2. เจ้าหน้าที่อาจขอให้ถอดเครื่องประดับหรือเสื้อผ้าบริเวณหน้าอก
3. ทำความสะอาดผิวหนัง และอาจโกนขนบางส่วนหากจำเป็น เพื่อให้อิเล็กโทรดแนบกับผิวได้ดี
4. ติดอิเล็กโทรดบริเวณหน้าอก แขน และขา
5. นอนนิ่ง ผ่อนคลาย และหายใจตามปกติขณะเครื่องบันทึกสัญญาณ
6. เมื่อบันทึกเสร็จ เจ้าหน้าที่จะนำอิเล็กโทรดออก

ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจเจ็บหรือไม่?

โดยทั่วไปการตรวจไม่ทำให้เจ็บ เนื่องจากไม่มีเข็ม ไม่มีการฉีดยา และไม่มีการปล่อยไฟฟ้าเข้าสู่ร่างกาย

บางคนอาจรู้สึกไม่สบายเล็กน้อยขณะลอกแผ่นอิเล็กโทรดออก หรืออาจมีรอยแดงและการระคายเคืองชั่วคราวบริเวณที่ติดแผ่น โดยเฉพาะผู้ที่มีผิวบอบบางหรือแพ้กาว

ต้องเตรียมตัวก่อนตรวจอย่างไร?

การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจขณะพักไม่จำเป็นต้องงดน้ำหรืองดอาหาร ผู้เข้ารับการตรวจสามารถรับประทานอาหารและยาประจำได้ตามปกติ เว้นแต่แพทย์ให้คำแนะนำเป็นอย่างอื่น

ข้อแนะนำก่อนตรวจ ได้แก่

• พักผ่อนให้เพียงพอ
• สวมเสื้อผ้าที่ถอดหรือเปิดบริเวณหน้าอกได้สะดวก
• หลีกเลี่ยงการทาโลชั่น น้ำมัน หรือครีมบริเวณหน้าอกในวันตรวจ เพราะอาจทำให้อิเล็กโทรดติดไม่แน่น
• แจ้งแพทย์เกี่ยวกับโรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่
• แจ้งเจ้าหน้าที่หากมีเครื่องกระตุ้นหัวใจ หรืออุปกรณ์ทางการแพทย์ฝังในร่างกาย
• หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักทันที ก่อนเข้ารับการตรวจ หากไม่ได้รับคำแนะนำให้ทำ

หลังตรวจต้องพักฟื้นหรือไม่?

หลังตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจขณะพัก ผู้เข้ารับการตรวจสามารถกลับไปทำกิจกรรมตามปกติได้ทันที ไม่จำเป็นต้องนอนโรงพยาบาลหรือพักฟื้น

หากพบความผิดปกติ แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจเพิ่มเติม เช่น

• ตรวจเลือดหาสารบ่งชี้ความเสียหายของกล้ามเนื้อหัวใจ
• ติดเครื่องบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจแบบพกพา หรือ Holter Monitor
• ทดสอบสมรรถภาพหัวใจด้วยการออกกำลังกาย
• ตรวจหัวใจด้วยคลื่นเสียงสะท้อนความถี่สูง
• ตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หลอดเลือดหัวใจ
• สวนหัวใจและฉีดสีตรวจหลอดเลือดหัวใจ

ชนิดของการตรวจเพิ่มเติมจะขึ้นอยู่กับอาการ ผลตรวจเบื้องต้น และการประเมินของแพทย์

หากมีอาการเป็นบางครั้ง แต่ผล EKG ปกติ หมายความว่าอย่างไร?

การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจขณะพักบันทึกการทำงานของหัวใจ ในช่วงเวลาสั้น ๆ หากอาการใจสั่น หน้ามืด หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะเกิดขึ้นเป็นครั้งคราว อาการอาจไม่เกิดในขณะที่กำลังตรวจ ทำให้ผล EKG/ECG ขณะพักดูปกติได้

แพทย์อาจพิจารณาใช้เครื่องบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจแบบพกพา เช่น Holter Monitor ซึ่งสามารถติดตามจังหวะหัวใจต่อเนื่อง เป็นเวลา 24–48 ชั่วโมงหรือมากกว่านั้น หรือใช้อุปกรณ์บันทึกเหตุการณ์ตามความเหมาะสม

EKG/ECG ต่างจาก Exercise Stress Test อย่างไร?

แพทย์จะเลือกวิธีตรวจให้เหมาะกับอาการ ภาวะสุขภาพ และความเสี่ยงของแต่ละบุคคล

ควรตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจบ่อยแค่ไหน?

ไม่มีข้อกำหนดตายตัวว่าทุกคนต้องตรวจปีละครั้ง ความถี่ในการตรวจขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ได้แก่

• อาการของผู้เข้ารับการตรวจ
• โรคประจำตัว
• ประวัติโรคหัวใจ
• ยาที่กำลังใช้
• ผลตรวจครั้งก่อน
• แผนการรักษาและการติดตามของแพทย์

ผู้ที่มีโรคหัวใจหรือมีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ อาจต้องตรวจตามนัด ส่วนผู้ที่ไม่มีอาการและมีความเสี่ยงต่ำ ควรปรึกษาแพทย์ว่าจำเป็นต้องตรวจหรือไม่ แทนการกำหนดตรวจทุกปีด้วยตนเอง

หญิงตั้งครรภ์ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจได้หรือไม่?

หญิงตั้งครรภ์สามารถตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจได้เมื่อมีข้อบ่งชี้ เนื่องจากเครื่องตรวจทำหน้าที่รับสัญญาณไฟฟ้าที่เกิดจากหัวใจ ไม่ได้ปล่อยกระแสไฟฟ้าหรือรังสีเข้าสู่ร่างกาย

หากหญิงตั้งครรภ์มีอาการใจสั่น เจ็บหน้าอก เหนื่อยผิดปกติ หน้ามืด หรือมีโรคหัวใจเดิม ควรแจ้งสูตินรีแพทย์หรือแพทย์ผู้ดูแลเพื่อรับการประเมิน อย่างเหมาะสม

ข้อจำกัดของการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ

• บันทึกการทำงานของหัวใจเพียงช่วงเวลาสั้น ๆ
• อาจไม่พบความผิดปกติที่เกิดขึ้นเป็นครั้งคราว
• ผลปกติไม่สามารถยืนยันว่าไม่มีโรคหลอดเลือดหัวใจ
• ไม่สามารถแสดงตำแหน่งหลอดเลือดหัวใจตีบได้โดยตรง
• ไม่ได้แสดงโครงสร้าง ลิ้นหัวใจ หรือประสิทธิภาพการบีบตัวของหัวใจโดยละเอียด
• ผลตรวจอาจถูกรบกวนจากการเคลื่อนไหว การเกร็งกล้ามเนื้อ หรือการติดอิเล็กโทรดไม่แน่น

แพทย์จึงต้องพิจารณาผลตรวจร่วมกับอาการ ประวัติสุขภาพ และผลการตรวจอื่นเสมอ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจ EKG/ECG